در تنیس، چند میلی‌متر می‌تواند نتیجه یک امتیاز را تغییر دهد. فاصله‌ای که تشخیص آن با چشم، به‌ویژه در ضربات سریع، آسان نیست. هاوک‌آی با ردیابی حرکت توپ و محاسبه محل برخورد آن با زمین، به داوری این موقعیت‌های نزدیک کمک می‌کند.
بازسازی سه‌بعدی فرود توپ که در پخش مسابقات می‌بینیم، یکی از خروجی‌های این فناوری است. پشت این تصویر، دوربین‌هایی قرار دارند که حرکت توپ را از چند زاویه ثبت می‌کنند و نرم‌افزاری که داده‌های آن‌ها را کنار هم می‌گذارد. در ادامه، سازوکار هاوک‌آی و تفاوت آن با اعلام خودکار اوت و بازبینی ویدئویی را بررسی می‌کنیم.
از تصویر دوربین تا محاسبه محل برخورد توپ
هاوک‌آی (Hawk-Eye) نام یک شرکت فناوری ورزشی و ارائه‌دهنده سیستم‌های ردیابی و کمک‌داوری است. یکی از کاربردهای شناخته‌شده آن در تنیس، تشخیص داخل یا خارج بودن توپ نسبت به خطوط زمین است.
برای درک سازوکار این فناوری، می‌توان فرایند را به چهار مرحله تقسیم کرد:
۱. ثبت حرکت توپ از چند زاویه
دوربین‌های مستقر در اطراف زمین، حرکت توپ را ثبت می‌کنند. نرم‌افزار با پردازش تصاویر، موقعیت توپ را در تصویر هر دوربین شناسایی می‌کند.
۲. بازسازی موقعیت سه‌بعدی
سیستم اطلاعات دوربین‌های کالیبره‌شده را با یکدیگر ترکیب می‌کند تا موقعیت توپ در فضای سه‌بعدی به دست بیاید. کالیبراسیون، ارتباط تصویر هر دوربین با مختصات واقعی زمین را مشخص می‌کند.
۳. ساخت مسیر حرکت و محاسبه برخورد
با کنار هم قرار گرفتن موقعیت‌های متوالی، مسیر حرکت توپ بازسازی می‌شود. این مسیر برای محاسبه محدوده تماس توپ با سطح زمین به کار می‌رود.
۴. نمایش نتیجه
اطلاعات محاسبه‌شده می‌تواند به شکل یک بازسازی گرافیکی روی نمایشگر ارائه شود. بنابراین تصویر آشنای هاوک‌آی، بازسازی مبتنی بر داده است؛ عکس مستقیم دوربین از اثر توپ روی زمین نیست.
تفاوت چالش بازیکن با اعلام خودکار اوت
در مدل بازبینی الکترونیکی یا ELC Review، سیستم برای بررسی تصمیم مربوط به خط استفاده می‌شود. این همان کاربردی است که بسیاری از تماشاگران با درخواست «چالش» بازیکن به یاد دارند.
در مقابل، ELC Live از ابتدا وظیفه اعلام داخل یا خارج بودن توپ را در جریان مسابقه بر عهده دارد. در این شیوه، استفاده از فناوری به اعتراض بازیکن وابسته نیست.
ATP پس از دوره‌ای استفاده هم‌زمان از داوران خط، بازبینی الکترونیکی و اعلام زنده، اجرای سراسری ELC Live را از سال ۲۰۲۵ در رویدادهای ATP Tour اعلام کرد. هدف اعلام‌شده، افزایش دقت و یکپارچگی داوری در مسابقات بود.
چرا بازبینی ویدئویی هنوز لازم است؟
تشخیص اوت، تمام مسائل داوری تنیس را پوشش نمی‌دهد. برای مثال، بررسی دو بار برخورد توپ با زمین یا تماس بازیکن با تور، موضوع متفاوتی است.
بازبینی ویدئویی یا Video Review برای بررسی برخی از این اتفاقات به داور کمک می‌کند. ATP در سال ۲۰۲۵ از گسترش این فناوری به تمام زمین‌های مسابقه در هر ۹ تورنمنت مسترز ۱۰۰۰ خبر داد.
پس این دو ابزار، نقش‌های متفاوتی دارند: خط‌خوانی الکترونیکی بر محل فرود توپ تمرکز می‌کند و بازبینی ویدئویی، برای بررسی دسته دیگری از اتفاقات مسابقه به کار می‌رود.
دقت سیستم به چه عواملی وابسته است؟
فدراسیون بین‌المللی تنیس توضیح می‌دهد که تماس توپ با سطح زمین بسیار کوتاه است و می‌تواند کمتر از یک‌صدم ثانیه طول بکشد. سرعت توپ، تغییر شکل آن هنگام برخورد و حرکت افقی روی سطح، تشخیص محدوده واقعی تماس را پیچیده می‌کند.
به همین دلیل، ارزیابی سیستم‌های خط‌خوانی فقط به نمایش یک انیمیشن قانع‌کننده محدود نمی‌شود. دقت، قابلیت اعتماد، تناسب با کاربرد و امکان اجرای عملی از معیارهای بررسی این فناوری‌ها هستند.
مسیر ورود فناوری به مسابقات کوچک‌تر
خط‌خوانی الکترونیکی تنها یک محصول با نام هاوک‌آی نیست، شرکت‌های دیگری نیز در این حوزه فعالیت می‌کنند.
ITF در ساختار ارزیابی جدید خود، سیستم‌ها را در سه سطح طلایی، نقره‌ای و برنزی طبقه‌بندی کرده است. این سطوح به‌ترتیب برای رقابت‌های بین‌المللی سطح بالا، رقابت‌های بین‌المللی رده دوم و مسابقات ملی در نظر گرفته شده‌اند.
در فوریه ۲۰۲۶، سیستم PlayReplay برای اعلام زنده خطوط روی زمین هاردکورت، معیارهای سطح نقره‌ای را کسب کرد. به گفته ITF، توسعه سیستم‌های کم‌هزینه‌تر و جمع‌وجورتر می‌تواند دسترسی به این فناوری را در سطوح بیشتری از مسابقات فراهم کند. مسیری که تجربه داوری الکترونیکی را به بازیکنان بیشتری نزدیک خواهد کرد.
