لذت والیبال از جایی شروع میشود که توپ را همانجایی میفرستی که میخواهی. یک دریافت تمیز برای همتیمی، یک پاس بلند برای حمله یا سرویسی که از تور میگذرد و داخل زمین مینشیند. برای رسیدن به این لحظهها، سه مهارت پایه بیش از همه به کارت میآیند: ساعد، پنجه و سرویس.
اگر تازه شروع کردهای، لازم نیست از جلسه اول همهچیز را بلد باشی. در این راهنمای آموزش والیبال از صفر، هر مهارت را جدا تمرین میکنیم و در نقطه مناسب در کنار هم انجام میدهیم، تا بتوانی بهجای چند ضربه پراکنده، در یک رالی واقعی نقش داشته باشی.
برای شروع والیبال، اول چه چیزی را یاد بگیریم؟
پیش از ضربهزدن، باید مسیر توپ را تشخیص بدهی و بدنت را به موقعیت مناسب برسانی. حتی شکل درست دستها هم وقتی از توپ فاصله نامناسبی داری، بهتنهایی کافی نیست.
برای شروع، کاربرد این سه مهارت را بشناس:
| مهارت | کاربرد اصلی در شروع یادگیری | هدف تمرین |
|---|---|---|
| ساعد | کنترل توپهای پایینتر و دریافت سرویس | رساندن توپ به همتیمی |
| پنجه | پاس بالای سر و آمادهکردن توپ برای حمله | ارسال دقیق و قابلاستفاده |
| سرویس | آغاز رالی از پشت خط انتهایی | عبور توپ از تور و فرود داخل زمین |
این تقسیمبندی، الگوی رایج آموزش است، در بازی، انتخاب ضربه به ارتفاع و مسیر توپ بستگی دارد.
آموزش ساعد والیبال، یک سطح صاف برای کنترل توپ
در ساعد، توپ باید با سطح داخلی دو ساعد تماس پیدا کند، نه با مشتها و نه با مچ دست. کنار هم قرارگرفتن ساعدها، سطحی میسازد که زاویهاش مسیر توپ را هدایت میکند.
ساعد را چگونه بزنیم؟
۱. پاها را حدود عرض شانه باز کن، زانوها را کمی خم نگه دار و آماده حرکت باش.
۲. به مسیر توپ برو. تا جای ممکن، توپ را جلوی بدن بگیر، فقط دستها را به سمت آن دراز نکن.
۳. یک کف دست را داخل دست دیگر بگذار و شستها را موازی کنار هم قرار بده. انگشتها را در هم قفل نکن.
۴. آرنجها را باز نگه دار تا دو ساعد سطحی نسبتاً صاف بسازند.
۵. زاویه ساعدها را به سمت هدف تنظیم کن. برای توپ آرام، از بازشدن کنترلشده پاها کمک بگیر. دستها را با تاب بزرگ به توپ نکوب.
در تمرین دریافت، حرکت پا و ساختن سطح باثبات ساعد، از نکات اصلی آموزش مربیان است.
تمرین ساعد برای مبتدیها
دو نفر روبهروی هم بایستید. یک نفر توپ را آرام با دست میاندازد و نفر دیگر با ساعد به سمت او برمیگرداند.
- هر نفر ۱۰ دریافت انجام دهد و بعد نقشها عوض شود.
- ابتدا توپها مستقیم به سمت بازیکن بیایند.
- بعد از بهترشدن کنترل، توپانداز کمی محل ارسال را تغییر دهد تا دریافتکننده حرکت کند.
هدف این است که همتمرینی بتواند توپ برگشتی را با جابهجایی کم بگیرد. ارتفاع زیاد، بهتنهایی نشانه ساعد خوب نیست.
اشتباه رایج: هر توپ را با قدرت به بالا بزنیم
توپ سریع و توپ آرام به واکنش یکسان نیاز ندارند. اگر برای هر دریافت، دستها را شدید بالا بیاوری، کنترل جهت سختتر میشود. ابتدا زاویه ساعد و تعادل را بررسی کن.

آموزش پنجه والیبال، توپ را بالای پیشانی ملاقات کن
پنجه معمولاً برای فرستادن پاس به مهاجم استفاده میشود. در شروع، لازم نیست پاس سرعتی بدهی. یک توپ بلند و دقیق که همتیمی فرصت رسیدن به آن را داشته باشد، هدف مناسبی است.
پنجه را چگونه بزنیم؟
۱. زیر مسیر توپ حرکت کن و تعادلت را نگه دار.
۲. دستها را بالای پیشانی و کمی جلوتر قرار بده. شستها و انگشتهای اشاره، شکلی شبیه یک پنجره کوچک بسازند.
۳. انگشتها باز و آماده تماس باشند. کف دستها را مثل ظرف زیر توپ نگذار.
۴. توپ را با بخش نرم انگشتها لمس کن و با بازشدن هماهنگ دستها و پاها به سمت هدف بفرست.
۵. تماس باید کوتاه و پیوسته باشد. توپ را نگیر و با مکث پرتاب نکن.
تمرین پنجه از فاصله نزدیک
توپ را کمی بالای پیشانی بینداز، یک پنجه کوتاه بزن و سپس بگیر. گرفتن توپ در این مرحله، بخشی از تمرین است و در جریان مسابقه مجاز نیست.
وقتی حرکت قابلکنترل شد، با همتمرینی تمرین کن: او توپ را آرام بیندازد و تو با پنجه به سمتش برگردانی. دو نوبت ۱۰تایی برای شروع پیشنهاد میشود. بین نوبتها استراحت کن.
اشتباه رایج: تماس جلوی صورت یا روی کف دست
اگر توپ خیلی پایین بیاید، فضای اجرای پنجه کمتر میشود. زودتر جابهجا شو و دستها را آماده کن. رسیدن به توپ، پیش از اصلاح شکل انگشتها اهمیت دارد.
آموزش سرویس والیبال، از سرویس پایین شروع کن
سرویس از پایین برای بسیاری از مبتدیان شروع سادهتری دارد. هدف اولیه، عبور قابلتکرار توپ از تور و فرود داخل زمین است؛ سرعت و هدفگیری دقیق را بعداً اضافه کن.
مراحل سرویس از پایین
توضیحات زیر برای راستدستهاست، چپدستها جهتها را برعکس کنند.
۱. رو به هدف بایست و پای چپ را کمی جلوتر قرار بده.
۲. توپ را با دست چپ، جلوی بدن و حدود ارتفاع کمر نگه دار.
۳. دست راست را به عقب ببر و سپس مانند آونگ به جلو حرکت بده.
۴. توپ را درست پیش از تماس رها کن و با قسمت محکم دست، نزدیک پاشنه کف دست، به بخش پایینتر از مرکز آن ضربه بزن.
۵. وزن را به سمت پای جلو منتقل کن و حرکت دست را به طرف هدف ادامه بده.
برای سرویس قانونی، توپ باید پیش از ضربه از دست نگهدارنده (بازیکن سرویسزن) رها یا پرتاب شده باشد. با ضربهزدن به توپی که همچنان در دست مانده، تمرین را تثبیت نکن.
تمرین سرویس: از نزدیک، بعد دورتر
برای یادگیری میتوانی از فاصله نزدیکتر به تور شروع کنی. این محل، نقطه شروع تمرین است. سرویس مسابقه از پشت خط انتهایی زده میشود.
پنج توپ بزن و تعداد توپهای داخل زمین را ثبت کن. اگر کنترل داشتی، کمی عقب برو. معیار پیشنهادی برای این تمرین، سه سرویس موفق از پنج تلاش است. این عدد قانون یا استاندارد قبولی نیست.
سرویس از بالا را چه زمانی شروع کنیم؟
وقتی بتوانی پرتاب توپ، حرکت دست و تعادل را با هم هماهنگ کنی. در سرویس از بالا، پرتاب نامنظم میتواند ضربه را بههم بزند. بنابراین ابتدا پرتاب کوتاه و قابلتکرار را جدا تمرین کن. برای شروع این مهارت، بازخورد مربی کمک میکند.
برنامه پیشنهادی جلسه اول والیبال؛ ۴۵ دقیقه
این برنامه برای آشنایی اولیه است. زمان و تعداد تکرار را با سن، آمادگی و کیفیت اجرای خودت تنظیم کن.
| زمان | فعالیت | هدف |
|---|---|---|
| ۷ دقیقه | حرکت سبک، قدمهای جانبی و آمادهسازی تدریجی بدن | آمادهشدن برای تمرین |
| ۱۰ دقیقه | توپاندازی و ساعد دونفره | کنترل جهت دریافت |
| ۱۰ دقیقه | پنجه کوتاه و پاس به همتمرینی | تماس و |


